Картадағы оқиға · 2024–2026

Солтүстік Қазақстанның су балансы

Тақтадағы сызбаның далалық станцияларға, халықаралық ынтымақтастыққа және осы ашық геопорталға қалай айналғаны туралы.

Астана ұлттық зертханасы · Назарбаев Университеті
Төмен қарай айналдырыңыз

Су балансын неге зерттейміз?

Қазақстанның жартылай құрғақ даласында судың әр миллиметрі маңызды. Жобаның мақсаты — солтүстік су шаруашылығы алаптары қанша су алатынын, булану мен ағынға қанша жоғалтатынын, қанша жинап, пайдаланатынын және соңғы 20 жылда бұл қалай өзгергенін бағалау.

Жоба бес су шаруашылығы алабын — Жайық-Каспий, Есіл, Тобыл-Торғай, Нұра-Сарысу және Ертіс алаптарын — қамтиды. Олар бірге Қазақстан аумағының 69 %-ын алып жатыр. Жоба қашықтықтан зондтау деректерін, жаһандық деректер жиындарын және ұлттық гидрологиялық ақпаратты біріктіреді.

5су шаруашылығы алабы
69 %Қазақстан аумағынан
20+жылдық су балансы деректері
2024–26жоба кезеңі
Ми шабуылы: жұмыс жоспары, су балансы теңдеуі және гидрологиялық жыл
1-тарау · Идея

Бәрі тақтадан басталды

Жоба ми шабуылынан басталды. Алғашқы жоспар екі жолға сыйды: (1) қолжетімді өнімдер, алаптар және олардың белгісіздіктері туралы әдебиетке шолу; (2) деректерді жүктеу.

Бір теңдеу

ΔS = P − E − R − A

Су қорының өзгерісі жауын-шашыннан булануды, ағынды және су алуды шегергенге тең. Теңдеудің әр мүшесі жеке жұмыс бағытына, кейін осы порталдың бөліміне айналды.

Гидрологиялық жыл

Тақтада уақыт аралығы да белгіленді: 1 қазаннан 30 қыркүйекке дейінгі гидрологиялық жыл, қар жиналатын суық маусым және сәуір шамасында қар еруімен басталатын жылы маусым. Спутниктік тор ұяшықтарына және өзен желісі бар кіші алаптарға бөлінген алап сызбалары қашықтықтан зондтау мен гидрологияны қалай біріктіру керектігін көрсетеді.

Жоба командасы және қатысушылар
2-тарау · Команда

Сандардың артындағы адамдар

Vadim Yapiyev — жоба жетекшісі · булану (E), әдістеме, далалық жұмыстар
Nurlan Ongdas — құрлықтағы жалпы су қоры (TWS, GRACE), гидрология
Abdikaiym Zhiyenbek — су балансы, гидрология (ағын Q)
Dr. Zarina Saidaliyeva — жауын-шашын (P), гидроклимат
Aidos Makhanov — су пайдалану (A), геопортал

Серіктестер

Халықаралық серіктестер: Egor Prikaziuk (ITC, Твенте университеті) және Sifan Koriche (Alabama Water Institute). Жергілікті серіктестер мен қатысушылар: ISSAI, Madina Abdrakhmanova және Қазгидромет.

Метеостанция жанындағы жиынтық булануды (эвапотранспирацияны) өлшеу станциясы
Далалық жұмыстар
LI-COR логгері бар станция
Дала ландшафты
3-тарау · Далалық жұмыстар

Спутниктік деректерді жерде тексеру

Спутниктік өнімдер буланудың бүкіл алап бойынша мәнін бағалайды, бірақ оларды жерде тексеру қажет. Команда жұмыс істеп тұрған метеостанцияның жанына LI-COR IoE модулі мен күн панелі бар жиынтық булануды өлшеу станциясын орнатты.

Далаға сапар

Далалық сапарлар команданы — суретте Vadim Yapiyev және Nurlan Ongdas — алаңдарды таңдап, құралдарды орнату үшін даланың түкпіріне апарды.

Станция жұмыс істеп тұр

Қуат қосылғаннан кейін LI-COR логгері булану мен ауа райы деректерін үздіксіз жазады — бұл спутниктік бағалаулар үшін жердегі эталон.

Біз өлшейтін ландшафт

Көкжиекке дейін созылған гранит жартастар мен құрғақ дала — жоба су балансын сипаттайтын ландшафт.

Халықаралық серіктестермен кездесу
EGU 2026 Бас ассамблеясының постерлік сессиясында
4-тарау · Конференциялар

Серіктестермен жұмыс

Жоба командасы жұмысты талқылау үшін халықаралық серіктестермен және әріптестермен кездесті.

EGU 2026 Бас ассамблеясы

Команда Венадағы EGU 2026 Бас ассамблеясына қатысып, халықаралық гидрологиялық қауымдастықпен тәжірибе алмасты.

Семинар хабарландыруы
5-тарау · Біздің семинар

Қазақстанның су бюджеті

2026 жылғы қазанда команда «Water Budget of Kazakhstan: A Transboundary View from Space and Ground» («Қазақстанның су бюджеті: ғарыштан және жерден трансшекаралық көзқарас») атты өз семинарын өткізді. Баяндамашы — жоба жетекшісі доктор Vadim Yapiyev.

  • 2026 жылғы 21 қазан, 09:00
  • Назарбаев Университеті, C3 блогы, 3015-аудитория
  • Гибридті формат
6-тарау

Геопортал

Жобада жасалғанның бәрі осы порталда ашық. Оның негізгі бөлімдерін картадан көру үшін айналдырыңыз.

6-тарау · Геопортал

14 су жинау алабы, екі гидрологиялық өңір

Порталдың кеңістіктік негізі — Солтүстік және Оңтүстік гидрологиялық өңірлерге біріктірілген 14 су жинау алабы шекараларының келісілген жиынтығы; ол Zenodo-да ашық деректер жиыны ретінде де жарияланған.

6-тарау · Деректер каталогы

Бәрін жүктеп алуға болады

Су жинау алаптары, су шаруашылығы алаптары, кіші алаптар, гидрологиялық өңірлер, GIRES v10 өзен желісі мен көлдер, ESA WorldCover жер жамылғысы және барлық уақыт қатарлары — GeoJSON, GeoPackage, Shapefile, GeoTIFF, JSON, CSV және Excel форматтарында.

Деректер каталогын ашу →
6-тарау · LULC картасы

Жерді пайдалану және жер жамылғысы

ESA WorldCover жер жамылғысы (100 м) мен алап шекаралары бар интерактивті ArcGIS картасы әр алапта егістік, шөпті алқаптар, орман және су объектілері қайда орналасқанын көрсетеді.

LULC картасын ашу →
6-тарау · Уақыт қатарлары

Су балансы ай сайын

Уақыт қатарлары дашборды әр алап бойынша жауын-шашынды, топырақ ылғалдылығын және су балансын көрсетеді. «Су балансы өнімдері» режимі барлық 14 алап үшін жауын-шашын, булану және ағын өнімдерінің 27 комбинациясын GRACE спутниктік су қорымен салыстырады (2002 жылғы қазан – 2022 жылғы қараша).

Уақыт қатарларын ашу →
6-тарау · Су пайдалану

Суды кім пайдаланады?

Су пайдалану мен алу дашборды 2004–2023 жылдардағы алап статистикасын бес су шаруашылығы алабы бойынша салалар бөлінісіндегі су алу, пайдалану, ағызу және шығындардың карталары мен графиктеріне айналдырады. 2023 жылы олардан шамамен 8,8 км³ су алынды, оның үштен екісіне жуығы өнеркәсіпке тиесілі.

Су пайдалану дашбордын ашу →

Жарияланымдар мен деректер

Деректер жиыны Қазақстанның ірі өзен және су шаруашылығы алаптарының су жинау алаптарының шекаралары Yapiyev V., Ongdas N., Saidaliyeva Z., Zhiyenbek A.
Zenodo  ·  2025  ·  CC BY 4.0
Мақала Қазақстанның ірі өзен алаптарының базалық ақпараты және аймақтастыруы Yapiyev V., Ongdas N., Saidaliyeva Z., Zhiyenbek A., Smogulova T., Baigaliyeva M., Prikaziuk E.
Frontiers in Water  ·  2025
Талдамалық мақала Орталық Азиядағы климаттың өзгеруіне бейімделу парадокстары Yapiyev V., Saidaliyeva Z., Ongdas N.
Central Asian Journal of Water Research  ·  2026

Порталды зерттеңіз

Осы оқиғадағы барлық деректер мен құралдар ашық. Каталогтан бастаңыз немесе бірден дашбордтарға өтіңіз.

Деректер каталогы Уақыт қатарлары Су пайдалану Жоба беті ↗
Фото: жоба командасы. Жоба Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің қаржыландыруымен жүзеге асырылады.